مقدمه

در سال‌های اخیر با افزایش اهمیت بازدهی، بهره‌وری و سودآوری در گله‌های داشتی، نیاز به مدیریت دقیق چرخه‌های تولیدمثلی بیش از گذشته احساس می‌شود. یکی از روش‌های مؤثر و علمی برای بهبود عملکرد گله، همزمان‌سازی فحلی در گوسفند و بز است. این روش به دامدار کمک می‌کند تا نرخ باروری را افزایش داده، زمان زایش‌ها را مدیریت کرده و نهایتاً سودآوری دامداری را ارتقا دهد.

مفهوم و هدف همزمان‌سازی فحلی

فحلی دوره‌ای است که میش یا بز ماده برای جفت‌گیری آماده می‌شود. از آنجا که تولیدمثل در دام‌های سبک مانند گوسفند و بز فصلی است، دامدار می‌تواند با استفاده از سیدر، اسفنج و هورمون‌های تخصصی، این دوره را به صورت کنترل‌شده تحریک یا القا کند.
اهداف اصلی همزمان‌سازی فحلی شامل موارد زیر است:

  • مدیریت بهتر گله‌های داشتی

  • کاهش فاصله بین زایش‌ها

  • افزایش باروری و درصد آبستنی

  • تولید بره‌های همسن و یکنواخت

  • بهبود برنامه‌ریزی واکسیناسیون، تغذیه و فروش بره‌ها

روش‌های رایج همزمان‌سازی فحلی

۱. استفاده از سیدر (CIDR) و اسفنج

حاوی پروژسترون بوده و به‌تنهایی یا همراه با سایر هورمون‌ها استفاده می‌شوند. این روش یکی از رایج‌ترین شیوه‌ها در گوسفند و بز است.

۲. استفاده از پروستاگلاندین F₂α

برای تخریب جسم زرد و ایجاد فحلی در دام‌هایی که چرخه فعال دارند.

۳. استفاده از هورمون GnRH

برای تحریک تخمک‌گذاری و هماهنگ‌سازی دقیق‌تر چرخه فحلی.

۴. هورمون PMSG همراه با سیدر یا اسفنج

افزایش‌دهنده پاسخ تخمدانی، به‌ویژه در فصول غیرتولیدمثلی.

۵. ایمپلنت‌های زیرجلدی

برای رهاسازی تدریجی هورمون و کنترل دقیق‌تر چرخه تولیدمثل.

۶. ترکیب چند روش

جهت افزایش دقت، درصد بروز فحلی و بهبود نتایج تلقیح، مخصوصاً خارج از فصل تولیدمثل.

نکته مهم: انتخاب روش مناسب همزمان‌سازی باید زیر نظر دامپزشک یا کارشناس تولیدمثل و متناسب با شرایط گله، فصل، سن، نژاد و وضعیت تغذیه انجام گیرد.

مزایای مدیریتی و اقتصادی همزمان‌سازی فحلی

اجرای صحیح این برنامه می‌تواند مزایای زیر را برای دامدار به‌همراه داشته باشد:

  • کاهش هزینه‌های مدیریت و مراقبت از گله

  • امکان برنامه‌ریزی دقیق برای تلقیح مصنوعی

  • تولد بره‌های همسن و یکنواخت که کار واکسیناسیون، تغذیه، پرواربندی و فروش را ساده‌تر می‌کند

  • افزایش راندمان تولیدمثل و سودآوری واحد دامداری

جمع‌بندی

همزمان‌سازی فحلی یک ابزار علمی و کارآمد برای افزایش کارایی تولیدمثل در گله‌های داشتی است. موفقیت این روش به وجود برنامه دقیق، اجرای اصولی و رعایت شرایط گله بستگی دارد. دامداری‌های سنتی نیز با استفاده از این روش می‌توانند یک گام مهم به‌سوی مدیریت مدرن و نیمه‌صنعتی بردارند.

 

منابع 

  1. Hafez, E.S.E. & Hafez, B. (2013). Reproduction in Farm Animals. 7th ed., Wiley-Blackwell.
  2. Greyling, J.P.C., & Van der Westhuysen, J.M. (1997). “Synchronization of oestrus in goats: a review.” Small Ruminant Research, 26(1–2), 155–162.
  3. Abecia, J.A., et al. (2012). “Hormonal control of reproduction in small ruminants.” Animal Reproduction Science, 130(3–4), 173–179.
  4. Rahmani, F., & Tahmasbi, A. (2019). “Effect of progesterone-based protocols on estrus synchronization and fertility in ewes.” Iranian Journal of Veterinary Research, 20(2), 135–140.